Offerhaantjes bij de Politeia van Plato

Komische dialoog tussen de wachter Politeios, de bakker Gerstekoekos en zijn vrouw Sjantippe geschreven door Inostrate.

In de Rubicocursus denken we dit voorjaar, via Zoom, na over kunst met Plato als filosoof. We lezen samen in zijn boek de Politeia (de Staat of de Republiek) over de literaire en muzikale opvoeding van de wachters. Wachters zijn in de stadstaat Athene van de 5e eeuw BC de rechters, politici en handhavers van de rechtstaat, zij zijn weer verantwoordelijk voor de opvoeding van de inwoners en moeten zich voorbeeldig kunnen gedragen. De opleiding van deze wachters is erg belangrijk, vooral na de achterliggende periode van oorlog en incompetentie van bestuurders. Plato richt hiervoor een school op in Athene, de Academie met artistieke en literaire opvoeding, het gehele cultuurdomein van de muzen. Zijn invloedrijke boek de Politeia is de basis voor de kunstfilosofie, het begrip mimesis of nabootsing staat in ieder kunstfilosofieboek wat nadien is geschreven.
In de Politeia voert Socrates met enkele vrienden een theoretisch en kritisch debat, in dialoogvorm. Zij discussiëren over welke delen van de geschriften van Homerus, met name de Ilias over de Trojaanse oorlog, geschikt zijn bij de opvoeding van de wachters. Alleen verheffende stukken worden in deze exercitie aanbevolen en geen stukken met overspel, ruzies of ander discutabel gedrag. Ook bespreken ze de muziek die werd uitgevoerd tijdens het voordragen van teksten van Homerus en die diende als belangrijke ondersteuning van de presentatie. Bepaalde toonsoorten en toonladders hebben een hogere waarde dan andere. In de klassieke tijd is het kunstideaal verfijnd, ontwikkeld en bezonnen.


In de volgende klucht, geschreven door voordrachtskunstenares Inostrate, zie je een goed opgevoede en welsprekende  wachter tegenover een onverschillige bakker. De klucht speelt zich af in de stadstaat  Athene rond 400 BC. Er is een opstootje ontstaan bij een bakkerskraam en in het gedrang bestaat gevaar voor gewonden. Meteen als hij er van hoort gaat wachter Politeios er naar toe
. Kooplustigen verdringen zich rond bakker Gerstekoekos, die met zijn slonzige vrouw Sjantippe achter een tafel met gerstebroodjes staat.

De dikke zwetende bakker Gerstekoekos schreeuwt:
Komt dat zien, komt dat zien, vers brood te koop, komt dat zien! Kost bijna niks en het is zo lekker dat je je tengels erbij opeet!

Sjantippe speelt een vals week wijsje op een dubbelfluit om meer aandacht te trekken en roept dan: Sla nu je slag voor ze allemaal zijn verkocht! De gerstebroodjes zijn zo goedkoop, koop dr maar een heleboel. En nog een en nog een en nog een!

Gerstekoekos: Je krijgt d’r geen genoeg van. Flink doorete allemaal en kope die hap!

Mensen verdrukken elkaar en er valt een kind op de grond wat hard gaat huilen.
Politeios: pakt het kind op, zet het op een veilige plek neer en zegt op kalme toon:
Ik ben wachter Politeios  Wat is je naam, beste bakker, en mag ik informeren wat deze drukte betekent?

Gerstekoekos: Ach man, wat nou weer? Ik ben Gerstekoekos, een arme bakker. En dan komt d‘r weer ’n wachter om de boel in de gate houe. Heb je nou niks beters te doen man, ga dieve vange! Je ken van mij broodjes krijge voor nop als je nou doorloopt.

Politeios: Beste bakker, ik laat me als wachter niet omkopen. Het opstootje voor je kraam zorgt voor verstoring van de orde in deze stad, mensen lopen elkaar hier onder de voet. Wat ben je precies aan het doen hier?

Gerstekoekos: Gewoon m’n werk, gerstebrood verkope wat ik vanmorgen heb gebakke. ‘t is goedkoop en d’r komen ‘n hoop mense op af.

Politeios: Maar hoe kan het dan, bakker Gerstekoekos, dat je brood zo laag geprijsd is, het kost bijna niks zo te zien!

Gerstekoekos: Nou eh, dat kwam eigenlijk zo, eh, nou ja, door een ongelukkie met de gerst, die is op straat van me kar gevalle middenin de geitenkeutels. Mèhmèhèhhèhèh Hij bootst een geit na. Sjantippe barst uit in schril gelach en piest bijna in haar broek.
Daar heb ik dan toch maar broodjes van gebakke en d’r ’n handeltje van gemaakt , je mot toch wat, je ken het toch niet weggooie, daar zoue de goden ook van gaan klage!

Sjantippe komt met een deegrol achter haar man staan en zegt:
Als je nou niet snel effe doorloopt en ons met rust laat dan ken je een klap krijge met dit ding!

Politeios maakt zich nog groter dan hij al is en laat zijn spieren zien:
Rustig dame, u bedreigt en belemmert een wachter in functie. Mijn taak is het de orde te handhaven en onze stadstaat Athene te behoeden tegen ondeugdelijke praktijken.

Gerstekoekos: Ja maar me klante wille me goedkope  brood kope en dat bied ik ze an, en ze kome d’r op af as vliegen op stront. ZZZZZZZ. hij bootst vliegengebrom na en de omstanders gieren het uit

Politeios: Ik kan helemaal niet lachen om zulke onwaardige praatjes, bakkertje, hou nu je mond en luister. Zo kun je niet doorgaan, je klanten worden langzaam maar zeker vergiftigd met je smerige praktijken. Kijk eens naar je handen, vol met deegresten, die kunnen zeker een schoonmaakbeurt gebruiken. Voor je opruiende verkoopmethode en je viezigheid geef ik je een boete. Bak 15 offerkoeken van vers en schoon meel in de vorm van een haan voor de god Asklepios en lever deze in bij zijn tempel. De gemeenschap zal er wel bij varen.
Kom mensen, nu allemaal doorlopen naar huis.

Gerstekoekos: Kijkt eerst verongelijkt maar ziet dan in dat tegensputteren geen zin heeft
Bij Zeus, mijn stommiteit heeft me op een ondeugdelijk pad gezet, m’n handel zal beter worre as ik deugdelijk brood ga bakke, dan kome me klanten tenminste weerom. Ik ga mooie offerkoekjes make en breng ze met Sjantippe naar de tempel van Asklepios.
Sjantippe speelt op haar fluit een week klaaglied…..

schaal met offerhaantjes bij de Politeia

Wat zijn de wetten voor de bereiding van de 15 offerhaantjes?

235 gram tarwebloem
15 gram gerstemeel of havermeel
75 gram zachte crèmehoning
50 gram olijfolie
1/4 theelepel zout
1 theelepel gevijzeld anijszaad
2/3 losgeklopt ei
2 eetlepels water op kamertemperatuur
om te bestrijken: 1/3 losgeklopt ei

De bereiding:

Verwarm de oven voor op 175 graden Celsius.
Zeef de bloem en het meel plus het zout in een mengkom.
Voeg de honing, de olie plus het anijszaad toe en meng tot kleine korrels.
Voeg dan het ei toe, kneed kort en daarna lepelsgewijs het water tot het een soepel deeg wordt. Kneed dit kort door.
Neem een deegrol en rol het deeg op een bebloemd werkblad uit tot een gelijkmatige dikte van ruim 1/2 centimeter. Voeg eventueel een weinig bloem toe om plakken te voorkomen.
Neem een koeksteker van een haan en steek 15 koekjes uit het deeg. Je zult het deeg een paar keer opnieuw moeten uitrollen maar dat gaat prima met dit soepel deeg. Leg de uitgestoken koeken op een bakplaat bekleed met bakpapier.
Bestrijk de koeken met de rest van het ei voor een mooie glans en kleur.
Maak een gaatje voor het oog van de haan met een satehprikker.
Bak de offerhaantjes mooi gaar en bruin en lekker naar anijs geurend in 14 tot 16 minuten, afhankelijk van de dikte. Laat ze afkoelen op een draadrooster.
Breng ze naar de tempel van Asklepios onder begeleiding van harmonieus fluitspel.

offerhaantjes bij de Politeia







Een gedachte over “Offerhaantjes bij de Politeia van Plato

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.