Broodbakken in het oude Rome

Tijdens een groepsreis naar Italië om de resten van oude Romeinse tuinen te bekijken in opgravingen en musea kwam ik ook veel restanten tegen van het beroep van broodbakkers in het oude Rome. Deze kans om hier een blogbericht van te maken heb ik nu aangegrepen, het combineert mijn voorliefdes voor bakken en archeologie. In Rome werd aan huis geen brood gebakken maar bakten bakkers in professionele bakkerijen. Er werden in Romeinse steden wel 10 soorten brood gebakken variërend van zacht wit brood voor de rijken, bruinbrood voor de armen en slaven tot verfijnd mostbrood als offergave voor de goden en er was zelfs zeer grof hondenbrood te koop. In de stad Pompeii, getroffen door een vulkaanuitbarsting in het jaar 79, waren destijds meer dan 30 bakkers aan het werk verspreid over de hele stad om voor alle inwoners brood te bakken. Bakkers waren soms tevens molenaars, ze maalden dan zelf het meel voor hun brood. Het harde werk werd zeer waarschijnlijk door slaven verricht: meel malen, kneden en het vuur onderhouden was immers zeer arbeidsintensief en slaven waren er in grote getale. In een van de bakkerijen in Pompeii is ook een kamer gevonden met decoraties op de muur waar waarschijnlijk mensen tegen betaling konden eten. De bakkers verkochten hun brood ter plekke of het werd bezorgd aan huis op bestelling.

De volgende afbeeldingen geven een idee hoe Romeinse bakkers te werk gingen.
De restanten van een indrukwekkende metershoge graftombe van een rijke bakker vonden we midden op een tramknooppunt in Rome bij de Porta Maggiore. Het is de tombe van de bakker Eurysacis en zijn vrouw Atistia met daarop in hoogrelief afgebeeld alle bakkershandelingen: graan afwegen, malen, kneden, vormen en bakken in de oven. De grote ronde openingen zouden deegkommen of broodvormen kunnen zijn volgens onderzoekers. Onderstaande foto’s zijn gemaakt aan de noordkant van de tombe.

grafopschrift bakker kl 2grafopschrift bakker kl 1

De Romeinse broodovens werden met hout gestookt en het vuur bevond zich onder de oven. De foto rechtsboven is gemaakt in Pompeii, de linkerfoto en de foto rechtsonder geven reconstructies weer die gemaakt zijn in het Belgische archeologiepark Malagne.

Hieronder zie je verschillende maalinstallaties die werden bediend door slaven of (muil)ezels. Deze maalmethode kostte veel energie en dieren konden langduriger ingezet worden dan mensen. Ze konden ook worden gebruikt als lastdier bij het bezorgen van broodbestellingen. Een bakkerij met een grote broodproductie had dus ook stallen voor deze dieren bij de werkplaats. Het aantal graanmolens dat gevonden werd in de bakkerijen is een indicatie voor de broodproductie: hoe meer graanmolens in de bakkerijen stonden, hoe groter de bakkerijen waren. Op de linkerfoto zie je een reconstructie waarbij het hout is gerestaureerd om de molen te laten draaien. In de bovenste holle steen werd het graan gestort en daarna werd met de houten grepen tegen het massieve onderblok gedraaid. Het meel werd zo gemalen en viel in een bak die eronder was geplaatst.

 

Deze verkoolde restanten van broden hieronder  werden gevonden in Pompeii en laten zien welke vorm de broden hadden. De Romeinse broden waren rond, vrij plat en in 8 parten verdeeld. Ook zie je een ring lopen aan de buitenkant.

Het graan wat voor het brood werd gebruikt  was gierst, rogge, gerst en tarwe, dat zie je hieronder in de tentoongestelde bakjes in het museum in de opgravingsplaats in Boscoreale bij een opgegraven kleine wijnboerderij. Het onderste donkere laagje in de bakjes zijn de verkoolde resten waaruit archeologen konden afleiden welk graan er gebruikt werd. De praktische Romeinen gebruikten vooral het lokale graan wat voorradig was om hun brood mee te bakken. In Malagne (B) werd bijvoorbeeld vooral spelt gebruikt.

graansoorten

 

En hieronder zie je het Romeinse brood voor alledag als je het zelf gaat bakken volgens mijn recept. Ik ben uitgegaan van de ingrediënten van het kookboek van Apicius en maakte mijn versie met zuurdesem en weinig gist. Deze versie is zeer smaakvol ondanks dat er weinig zout in zit (dit was destijds duur) en lukt altijd. In dit broodrecept  heb ik volgens de aanduidingen van Apicius een mengsel van tarwemeel en witte bloem gebruikt en als heerlijke broodkruiderij venkelzaden en komijn. Bij een groepsreis naar Malagne heb ik voor 40 personen dit brood gebakken voor bij de gezamenlijke lunch en iedereen heeft ervan genoten. Wil je het zelf eens gaan maken en proeven klik hier.

romeins brood voor alledag arch

 

@ 2017 Fotomateriaal heb ik zelf gemaakt in Rome, Pompeii Antiquarium di Boscoreale en in archeologiepark Malagne. De foto’s van de broodresten en graansoorten zijn gemaakt door Sigrid Boemaars.

Advertenties

Yoghurttaart met bessen – glutenvrij

Een frisse taart met een bodem van glutenvrije koekjes en daar bovenop een smaakvol yoghurt-gelatinemengsel met verse rode bessen. Dit past precies in de zomertijd en ook zonder slagroom is dit een heel feestelijke taart of nagerecht die je zonder oven kunt maken mits je de koekjes al hebt gemaakt. Ik vries vaker koekjes in kleine porties in nadat ik een grotere hoeveelheid heb gebakken, ze blijven dan heel goed vers en zo heb ik altijd wat in huis. Omdat ik niet goed melkproducten kan verdragen heb ik voor lactosevrije sojayoghurt (Alpro) gekozen maar je kunt ook andere yoghurt nemen als je dat wil. Sojayoghurt is van zichzelf erg saai en heeft geen smaak maar je kunt hem heel goed op smaak maken met wat fruit, vruchtensap en in dit geval citroensuiker. Deze plantaardige yoghurt is licht verteerbaar en geschikt voor een yoghurttaart die niet veel calorieën bevat zeker als je er zoetstof in gebruikt. Een gelatinepudding maken is niet moeilijk en ik heb de stappen precies uitgelegd in het recept. Je kunt er als variatie allerlei zomerfruit in verwerken zoals frambozen of aardbeien. Ik koos voor de zelfgemaakte chocoladekoekjes uit mijn blog als taartbodem vanwege het mooie kleurcontrast met de vulling en natuurlijk omdat het lekker is.

bessenyoghurttaart glu kl

glutenvrije yoghurttaart met aalbessen met een chocoladekoekjesbodem

Wat heb je nodig voor de glutenvrije yoghurttaart met rode bessen?

250 gram rode aalbessen
500 milliliter / 1/2 liter (soja)yoghurt naturel ongezoet óf neem de kokosvariant
6 blaadjes witte gelatine
15 gram citroensuiker óf als variatie een scheutje Karvan Cevitam tropicalsiroop
1 eetlepel citroensap
zoetstof naar smaak bijvoorbeeld steviapoeder of sucralose
200 gram glutenvrije chocoladekoekjes
garnering:
muntblaadjes of citroenmelisse en enkele takjes met bessen

De bereiding:

Was de rode bessen en haal de steeltjes eraf, bewaar enkele trosjes als garnering. Strooi de citroensuiker en de zoetstof erover en roer dit goed. Laat dit een tijdje intrekken.
Doe de glutenvrije koekjes in een stevige plastic zak, lucht eruit laten en knoop de zak dicht. Druk erop tot er kleine kruimels ontstaan. Ik heb een glazen pyrex schaal om deze taart in te maken maar je kunt hem ook maken in een springvorm. Bekleed dan wel de metalen vorm met huishoudfolie om de smaak van de pudding niet aan te tasten en hem makkelijk uit de vorm te krijgen. Leg de koekkruimels goed verdeeld over de bodem.
Doe de yoghurt in een ruime kom en zoet deze met zoetstof eventueel gecombineerd met limonadesiroop en maak het vrij zoet, de gelatinepudding is anders uiteindelijk wat smakeloos want gelatine vlakt smaken af.
Week de gelatine volgens voorschrift tot het zacht is in een kom met ruim koud water. Verwarm een eetlepel citroensap kort in een steelpan en doe hier van het vuur af de uitgeknepen gelatineblaadjes bij. Roer deze met een garde tot ze zijn opgelost. Laat dit kort even afkoelen en voeg er dan lepelsgewijs onder goed roeren 5 eetlepels yoghurtmengsel aan toe. De massa wordt dan weer wat dunner. Voeg het gelatinemengsel uit het pannetje nu toe aan de grote kom met gezoete yoghurt en roer daar weer voorzichtig de bessen doorheen. Giet de yoghurtmassa nu over de koekkruimels en strijk de bovenkant glad met een spatel.
Leg er takjes bessen op en frisse munt- of citroenmelisse als garnering. Laat dit minimaal 2 uur koelen in de koelkast.
Geniet ervan in de zomer!
Dit vind je misschien ook leuk: glutenvrije bessentaart van biscuitdeeg

bessenbiscuittaart klein glu (2)

glutenvrije bessenbiscuittaart

 

 

 

Kersentaart met amandelmeel – bevat gluten

Naast appeltaart is kersentaart bij ons thuis favoriet. Deze sappige lichtzoete kersentaart is heerlijk door het amandelmeel dat erin zit samen met de frisse kersen. Hij is gemaakt van een cakedeeg met weinig boter en blijft mals en luchtig door de romige Griekse yoghurt. Qua smaak lijkt hij op een ricottataart die ik onlangs in Italië heb geproefd, licht en fris en ook gelijkend op amandelspijs. De kleurige combinatie van de rode kersen met de groene pistaches is apart maar je kunt ook garneren met stukjes amandelen als variatie. Voor een extra amandelgeur voegde ik een paar druppeltjes amandelessence toe als geheim ingrediënt waardoor de taart onweerstaanbaar wordt.

kersentaart-ap-kl

frisse kersencake met amandelmeel en Griekse yoghurt

Wat heb je nodig voor deze kleurige kersentaart?

100 gram zachte roomboter
90 gram kristalsuiker
10 gram sinaasappelsuiker
2 druppels amandelessence (dr. Oetker)
50 gram amandelmeel
155 gram tarwebloem
snuf zout
8 gram bakpoeder
2 eieren
150 gram Griekse yoghurt 10%vet
vulling:
1 pot goed uitgelekte pitloze kersen (700 gram inhoud)
1 eetlepel tarwebloem
garnering:
25 gram pistaches
2 eetlepels greinsuiker

De voorbereiding:
Zorg dat alle ingrediënten op kamertemperatuur zijn,  vooral roomboter, de eieren en de yoghurt. Haal ze dus een uurtje van tevoren uit de koelkast.
Meng en zeef de bloem samen met het amandelmeel, het zout en het bakpoeder in een aparte kom. Druppel de de amandelessence op dit meelmengsel.
Lek de kersen heel goed uit in een vergiet en dep ze hierna goed droog en droog de vergietbodem met keukenpapier. Bestrooi ze hierna met een eetlepel tarwebloem om ze extra droog te maken. Zo blijven de kersen straks goed verdeeld over het deeg.
Vet een springvorm in van 20 centimeter doorsnede en bekleed de bodem met een cirkel van bakpapier
Hak de pistaches kleiner en vermeng ze met de greinsuiker in een kommetje. Zet even apart
De bereiding:
Verwarm de oven voor op 175 graden Celsius.
Roer de roomboter met de suiker en en sinaasappelsuiker romig en luchtig met de mixer. Voeg hier een voor een de eieren aan toe. Voeg aan het natte mengsel het meelmengsel toe in twee delen. Voeg daarna de yoghurt toe. Het deeg moet zo stevig zijn dat het net van de lepel afvalt.
Schep daarna de kersen door het deeg. Verdeel hierover de pistaches met de greinsuiker.
Bak de taart in 45 minuten gaar en bruin. Neem hem daarna voorzichtig uit de oven en plaats hem op een taartrooster. Laat de taart nog 5 minuten in de springvorm afkoelen en daarna kun je hem makkelijk losmaken.
Geniet van deze zomerse kersentaart met een kopje Engelse thee met citroenverbena, citroenmelisse of munt erin.

Misschien vind je dit ook leuk: rabarbertaart met amandelcake

rabarberamandelcake

rabarberamandelcake

of  met gistdeeg:   kersenkruimelvlaai

kersenkruimelvlaai-ap-kl

kersenkruimelvlaai met aparte kruimels

Zomerbrood met zuurdesem en gist – glutenvrij

Dit zomerbrood ontstond toen ik glutenvrij zuurdesembrood wou gaan bakken midden in de zomer maar die dag zou het erg heet worden. Ik wou toch liever bakken in de nog koele ochtenduren en met gist erbij zou dit lukken. Hierdoor ontstond een superfijn licht en luchtig combinatiebrood met de heerlijke smaak van zuurdesem en met een aparte vorm, een glutenvrij vloerbrood. Het is namelijk gebakken in een springvorm en je kunt er op deze manier vlaaipunten van snijden. Even nabakken zonder de vorm geeft een lekkere korst hierbij. Het is een fijn brood voor alledag maar door zijn vorm leuk voor bij een picknick of als bijgerecht bij de warme maaltijd. Ideaal om je glutenvrij zuurdesem ervoor te gebruiken en het lukt altijd.
Gebruik meelsoorten die glutenvrij zijn in dit recept.

zuurdesem platbr gist glu kl (1)

glutenvrij zuurdesembrood met gist gebakken als een platbrood

Wat heb je nodig voor dit glutenvrije platbrood met zuurdesem en gist?

100 gram maismeel
100 gram rijstemeel
75 gram tapioca
7 gram instantgist
7 gram fiberhusk
7 gram bakkerszout
5 gram  lichte basterdsuiker
15 gram zonnebloempitten
5 gram olijfolie
150 gram haverzuurdesem
240 gram lauwwarm water
garnering:
5 gram zonnebloempitten

De bereiding:

Maak de avond van te voren 150 gram glutenvrij haverzuurdesem door 50 gram zuurdesemstarter te nemen in een schaaltje en daar 50 gram havermeel en 50 gram lauwwarm water aan toe te voegen. Dek dit af met een losse deksel en laat dit 10 tot 12 uur staan.
Op de ochtend dat je gaat bakken neem je een springvorm van 20 centimeter doorsnede, vet deze eerst in met olie en bekleed deze daarna goed met bakpapier tegen het aanbakken.

Zet alle ingrediënten klaar en plaats de mengkom op de weegschaal. Weeg alles af in de volgorde van het recept.
Roer de meelsoorten goed door elkaar met een garde. Voeg dan het zout, de gistkorrels, de fiberhusk toe plus de pitten en de suiker. Meng weer goed en voeg de olie en het zuurdesem al roerend toe. Daarna het lauwwarme water in twee delen toevoegen.
Roer dan alles nu heel goed door elkaar met een siliconen spatel tot het beslag  glad is zonder klontjes. Het beslag moet de dikte hebben van dikke yoghurt en van de mengkom loslaten. Kneden hoeft niet, er zitten geen gluten in die je moet oprekken.

Het broodbeslag kan nu in de springvorm. Vul deze voor maximaal 2/3. Het brood moet de ruimte hebben maar niet er overheen gaan rijzen. Maak de bovenkant glad met een natgemaakte pannenlikker, dit is belangrijk voor een mooie korst.
Garneer het vloerbrood met de zonnebloempitten.
Vouw er een ruime en schone plastic zak overheen en laat het rijzen op een warme plek in de zon. Thermometer erbij want het mag niet warmer worden dan 30 graden Celsius. De rijstijd is ongeveer 30 tot 45 minuten, het deeg zit dan aan de rand van de broodvorm.

Verwarm de oven 10 minuten voor op 200 graden Celsius. Plaats hierbij een vuurvast schaaltje met water in de oven voor de stoom. Let op stoomvorming bij het openen van de oven.
Bak het glutenvrije zomerbrood bruin in  ongeveer 30 minuten tot het mooi goudbruin en geurend is. Zet de oven nog niet uit. Haal het brood voorzichtig uit de vorm en verwijder het papier en laat het nog 3 minuten nabakken op het rooster voor een betere korst en kleur. Gebruik hierbij ovenwanten of een dikke doek.
Laat het  zomerbrood daarna afkoelen op een taartrooster en snijd het pas na 2 uur aan.

Misschien vind je dit brood ook lekker: licht glutenvrij bruinbrood

licht bruinbrood glu kl(3)

licht glutenvrij bruinbrood

 

 

Pizza met tonijn – bevat gluten

Net terug van een reis naar Italië en dan past voor de maand mei in dit blog wel een bakplaat vol met een kruidige geurende pizza tonna met een heerlijk deeg. Bijzonder aan dit knapperige deeg zijn de verschillende meelsoorten die erin zitten: naast tarwebloem bevat het maismeel en volkorenmeel. Maismeel geeft het deeg knapperigheid en volkorenmeel zorgt voor gezonde voedingsvezels. De pizzavulling in de kleuren rood, groen en geel bevat naast tonijn ook courgette, kappertjes, tomaatjes en olijven, een Italiaans feestje! Verder bevat dit pizzadeeg naast gist ook zuurdesem als smaakmaker. Een korte uitleg over zuurdesem maken van volkorentarwemeel vind je hier. Na de zomer komt er uitgebreidere informatie over zuurdesem maken in verschillende blogberichten. Op dit moment ben ik nog volop aan het experimenteren.

ap-kl-tonijnpizza

zelfgemaakte pizza met tonijn en een deeg met aparte meelsoorten en zuurdesem

Wat heb je nodig voor de pizza met tonijn voor een bakplaat vol voor 2 personen?

125 gram tarwebloem
100 gram volkorentarwemeel
25 gram maismeel, fijne polentakwaliteit
50 gram zuurdesem van volkorentarwemeel
4 gram instantgist
2 gram zout
15 gram olijfolie
1/2 theelepel gedroogde groene pizzakruiden zoals oregano, tijm, gedroogde knoflook, bonenkruid, gedroogde ui, rozemarijn
ongeveer 125 gram lauwwarm water
vulling:
50 gram tomato frito (Heinz of AH)
1 blikje tonijnstukken op water, uitlekgewicht 130 gram
1/2 courgette
1 eetlepel olijfolie
10 kerstomaatjes
2 eetlepels kappertjes
garnering:
2-3 eetlepels geraspte 30plus kaas
1/2 theelepel oregano
nigellazaadjes of als vervanging zwarte sesamzaadjes
1/2 geklopt ei met paar druppels water om de randen te bestrijken
(Wil je de pizza een keer maken zonder zuurdesem neem dan 135 gram water voor dit recept. De rest blijft gelijk.)

De bereiding:

Meng de meelsoorten met de zuurdesem, de gist, het zout, de kruiden, olie en het water in een kom. Maak hier een soepel en kruidig brooddeeg van en kneed dit enkele minuten. Laat het afgedekt een uur rijzen op een warme plaats tot groter volume. Bekleed de bakplaat met bakpapier.

Snij ondertussen de courgette in kleine blokjes en meng hier de olijfolie door. Laat de tonijn goed uitlekken en verdeel in kleine stukjes. Laat de kappertjes ook goed uitlekken om te voorkomen dat de bodem slap wordt door teveel vocht in de vulling. Halveer de kerstomaatjes.
Kneed het deeg nogmaals door en rol het uit tot een oppervlak ter grootte van je bakplaat. Laat het 10 minuten rusten. Prik het in met een vork.Verwarm de oven 10 minuten voor op 220 graden.
Bestrijk het deeg met de tomato frito behalve de randen. Verdeel hierover de vulling van courgetteblokjes en de tonijn, de tomaatjes en de kappertjes. Strooi hierover dun de oregano en de geraspte kaas.
Knijp de randen in met duim en wijsvinger tot een golvend patroon en bestrijk deze met het ei voor een mooi eindresultaat. Bestrooi de rand met de nigellazaadjes.

Bak de pizza in ongeveer 15 minuten knapperig en goudbruin. Door het maismeel blijft het pizzadeeg wat lichter van kleur. Het deeg is ook heerlijk om kruidige broodjes van te maken. Je kunt een dubbele hoeveelheid deeg maken, eerst de pizza bakken en daarna de pizzabroodjes in de oven doen.

Buon appetito!

 

Kikkererwtenpannenkoek glutenvrij

Deze hartige glutenvrije kikkererwten-pannenkoekjes zijn heel geschikt als bijgerecht bij een warme maaltijd. Regelmatig krijg ik vragen over het gebruik van kikkererwtenmeel en ik heb daarom twee glutenvrije recepten gemaakt: één waarbij waarbij ik dit meel een dag heb laten fermenteren en een andere waarbij ik de fermentatie versnelde door er glutenvrij haverdesem aan toe te voegen. Het werkte allebei erg goed, de erwtensmaak van het meel werd nog intensiever en de koekjes werden lekker luchtig tijdens het verhitten in de pan. Er is heel weinig olie nodig om ze te bakken. Gecombineerd met kruiden is het een aparte vervanging van aardappelen of pasta of brood samen met een frisse salade. Er zit ook veel eiwit in dit meel zodat het ook voor een deel vlees kan vervangen. Gebruik kikkererwtenmeel met het glutenvrije logo.

kikkererwtenpannenk-glu-kl

hartige kikkererwtenpannenkoekjes

Wat heb je nodig voor 13 kleine glutenvrije kikkererwtenpannenkoekjes?

120 gram kikkererwtenmeel
170 gram lauwwarm water
later toevoegen:
rozemarijn, groene pizzakruiden
zout, peper
olijfolie om in te bakken

De bereiding:

Ruim een dag van te voren neem je 120 gram kikkererwtenmeel en 170 gram lauwwarm water en roer dit goed tot een papje in een grote soepkom. De dikte van het papje moet die van dikke vloeibare yoghurt hebben. Dek dit af met een losse deksel en zet het 24 uur weg om te fermenteren.
Voeg zout, peper en 1 eetlepel vers geknipte rozemarijn toe, vlak voor het bakken, en roer het kort door.
Bak de pannenkoekjes in een koekenpan door 6 eetlepels deeg naast elkaar in de pan te leggen met een weinig olijfolie, 2-3 minuten per kant. Als ze lichtbruin zijn dan keer je ze om. Er is weinig vet voor nodig om te bakken. Enkele grote pannenkoeken is ook een mogelijkheid natuurlijk. Lekker met een salade van geraspte wortel en gare rode biet met hüttenkäse of verse geraspte kaas erover bij de lunch of als bijgerecht voor een warme maaltijd met een sappig groenten-vleespannetje of een vleesvervanging.

Een variatie hierop zijn de zuurdesempannenkoekjes die ik een tijdje later bedacht. Hierbij heb ik 240 gram kikkererwtenmeel plus 340 gram lauwwarm water gemengd in een mengkom met 50 gram glutenvrije haverzuurdesem plus de groene kruiden, zonder het zout. Ook dit afdekken met een losse deksel. Dit gaf een geweldige stimulans aan de fermentatie, die ging natuurlijk nog sneller en het deeg werd heel luchtig.

kikkerwrtnpnnkk zrdsm kl

dikkere luchtige pannenkoekjes van kikkererwtenmeel met zuurdesem

Binnen 24 uur kon ik al gaan bakken. Ik had het beslag één keer goed doorgeroerd vóór de nacht. Daarna liet ik het afgedekt met een bord op de kom rustig staan en voor het bakken in de namiddag niet meer doorgeroerd om het zo luchtig mogelijk te houden. Ik nam voorzichtig een flinke opscheplepel beslag uit de mengkom.
Een weinig olie in de koekenpan en daarna bakte ik de dikkere koekjes aan beide zijden mooi bruin in een paar minuten aan elke kant op een matig vuur. Ook deze koekjes hadden een intense erwtensmaak. Zout kun je er later ook over strooien indien nodig. Neem er een pittig groente-vlees(vervanging)stoofschoteltje bij met tomato frito erin en strooi er wat geraspte kaas over.
Deze kikkererwtenkoekjes kun je goed invriezen en later opwarmen dus een dubbele portie maken gaat prima.

 

Molenaarsbrood voor Zarathoestra – bevat gluten

Nietzsche heeft me geïnspireerd tot het maken van een speciaal hartig brood in de vorm van een ronde slang die zichzelf opeet, een zogenaamde ouroboros, een oud symbool van eeuwige wederkeer. In het verbazend knap geschreven boek Zo sprak Zarathoestra daagt Zarathoestra allerlei groepen mensen en individuen uit om zelf na te denken over  hun aardse leven zonder een God. De uitdaging is je leven bewust zo te leven dat je eeuwig zou willen wederkeren op aarde. Zelf ondergaat Zarathoestra in het boek vele denkprocessen en overwint tegenslagen bij het brengen van zijn boodschap. Nietzsche verleidt ons als een slang in zijn dichterlijke boek om zelf zin en betekenis aan ons leven te geven. Alles is even banaal in het leven maar dit geeft ook de kans er iets van te maken: honger, kou en andere lichamelijkheid zoals ziektes horen er dus bij en geven spanningen waartegen  dagelijks strijd moet worden geleverd.

Ik maakte een extra hoofdstuk voor Zo sprak Zarathoestra, in Nietzsches literaire stijl, wat je hieronder kunt lezen. Zarathoestra vertelt hierin aan een broeder over zijn ontmoeting met een molenaar. Deze molenaar schenkt hem een bijzonder brood.

Over de schenkende molenaar

“Waarom sluipt u zo schuw door de schemering, Zarathoestra? En wat verbergt u behoedzaam onder uw mantel?
Is het een schat die u is geschonken? Of begeeft u zich nu zelf op het dievenpad, o vriend van de kwaden? ”
“Voorwaar broeder”, sprak Zarathoestra, “het is een schat die mij is geschonken: een kleine waarheid is het die ik draag. Toen ik vandaag een lange wandeling maakte en langs een molen liep kwam ik een oude molenaar tegen en deze sprak:
“Veel heeft Zarathoestra tot ons molenaars gesproken, maar nog nooit sprak hij over molenaars of over het maken van brood.”
En Zarathoestra antwoordde hem lachend: “Brood? Maar juist brood hebben kluizenaars niet.”
De molenaar protesteerde: “Hoor nu toch Zarathoestra, hoe moet ik u nu noemen? Bent u een asceet? Gaat iemand daarvoor naar grote en hoge bergen, om eenzaam brodeloze maaltijden te eten? ”
“Wees opgewekt”, antwoordde Zarathoestra hem, “zoals ik dat ook ben. Houd vast aan uw gewoonte, voortreffelijke man, maal uw graankorrels, prijs uw keuken: als die u maar vrolijk maakt. Ik ben geen wet voor iedereen. Als u het mij wil geven, dan neem ik uw voedzame brood. De honger overvalt mij en wie de hongerige voedt, verkwikt zijn eigen ziel: zo spreekt de wijsheid.
Deze gelijkenis geef ik u: het gemoed van een molenaar is als die van een krijger, hij strijdt met de wind via de wieken van zijn molen. Laat uw deugd niet met luchtstromen van het aardse wegvliegen.”
Toen antwoordde de oude molenaar Zarathoestra: “Vreemd is het, Zarathoestra weet niet veel van molenaars en toch heeft hij gelijk met wat hij over hen zegt. En neem nu deze kleine waarheid van mij aan, een brood met een heilbrengende geur, gemaakt van zelfgemalen meel.”
“Schenk mij uw kleine waarheid, molenaar,” zei Zarathoestra. En de schenkende molenaar sprak: “Gaat u het brood aanstonds eten? Vergeet dan het mes niet. Eet en vaarwel!”

Zo sprak Zarathoestra
©Inostrate, 2017

ouroboros kl fil

ouroboros van hartig brooddeeg, symbool van eeuwige wederkeer


Hoe maak je het molenaarsbrood voor Zarathoestra?

Wat heb je hiervoor nodig?
500 gr bloem
100 gram roggemeel
20 gram olijfolie
8 gram gedroogde instantgist
20 gram citroensuiker
11 gram zout
4 eetlepels gedroogde stukjes zongedroogde tomaat in water of olie geweld
40 gram tomatenpuree uit een blikje
2 theelepels pittige kipkruiden met paprikapoeder erin
2 eetlepels gedroogde oregano
320-340 gram lauw water
vulling:
20 gram zonnebloempitten
20 gram pompoenpitten
garnering:
2 zwarte olijven als ogen
een paar lepels losgeklopt ei om te bestrijken

De bereiding:

Doe bovenstaande ingrediënten, behalve vulling en garnering, met als laatste het water in een mengkom en kneed er een soepel en glad deeg van. Voeg hierna de zaden en pitten toe en kneed deze nogmaals goed door.
Laat dit afgedekt 60 minuten rijzen op een warme en tochtvrije plaats.

Sla het deeg nadat het gerezen is plat, kneed het kort door en verdeel het in drie gelijke stukken en maak hier lange strengen van met een doorsnede van ongeveer 3 1/2 centimeter. Als het deeg hiervoor nog wat stug is  kan het nog even 10 minuten rusten. Laat deze lange strengen 10 minuten afgedekt rusten om soepeler te worden.

Vlecht van de 3 strengen een slang, maak een open bek en een taps toelopende smallere staart en leg de staart in de open bek. Druk twee zwarte olijven vrij diep in zijn kop als ogen want deze rijzen omhoog.
Leg deze ouroboros op een bakplaat bekleed met bakpapier, dek hem af en laat hem nogmaals 30 minuten rijzen.

Verwarm de oven voor op 200 graden Celsius.
Vlak voor het bakken het brood dun met losgeklopt ei bestrijken voor glans.
Bak het slangenbrood daarna gaar in ongeveer 25 minuten. Door de tomatenpuree in het deeg kleurt het brood sneller bruin, leg er daarom de laatste 10 minuten aluminiumfolie over.
Het brood af laten koelen op een rooster. Het smaakt heerlijk met kruidenboter erop.

Nog meer heerlijk filosofisch Nietzsche-gebak:

zoek in de tagwolk met “Nietzsche” of bij de filosofische recepten