Tagarchief: Seneca

Venkelkoekjes van Seneca – bevat gluten

Een korte reisimpressie, een historische ‘vondst’ van een unieke brief van de filosoof Seneca en een venkelkoekje, dit alles deze keer in het blog van dasanderekoek!
In de maand mei was ik in Italië op een groepsreis met Rubico om in de voetsporen van de Romeinse filosoof Seneca te treden. Hierbij werd de stad Pozzuoli bezocht, het vroegere Putuoli. Deze stad was in de Romeinse tijd een zeer belangrijke haven die zorgde dat het oude Rome bevoorraad werd van graan uit Afrika en zeldzame producten uit Azië. De stad ligt aan een azuurblauwe baai in de buurt van Napels en in deze omgeving verbleven rijke Romeinen in hun grote zomervilla’s met een luxe badcultuur. Onderstaande foto’s geven een impressie van deze reis.


Seneca was als filosoof en politicus de leraar van de jonge keizer Nero en Seneca regeerde tegelijkertijd het Romeinse Rijk in de jaren 54 tot 62. Daarna probeerde hij tijdens de regering van de alleenheerser Nero de politieke moraal in Rome nog enigzins positief te beïnvloeden door zijn geschriften waarin hij bedekte kritiek uitte. Openlijke kritiek zou hem meteen de kop kosten. Onze reisgroep kreeg ’s morgens uitleg over een aantal van Seneca’s brieven. Hierin vertelde hij over de omgeving van Putuoli die bij hem filosofische overpeinzingen opriep en indirecte kritiek waren op Nero’s beleid voor een goede verstaander. Als ode aan Rubico  stelde  ik de volgende satirische brief samen in Seneca’s schrijfstijl die ik ‘vond’ in de Romeinse opgravingen onder ons kuurbadhotel Neronensis. In het volgende fragment van mijn brief verwerk ik onze reiservaringen.

Seneca overdenkt zijn leven tijdens een verblijf in Putuoli en beschrijft aan zijn denkbeeldige vriend Lucillius het volgende idee:

Wat zou er gebeurd zijn als ik een kleine filosofenschool had opgericht, Lucillius? De beste manier om iets te leren is immers om er les in te geven. Deze filosofenschool zou de naam kunnen dragen die mij hier in Putuoli voor de geest komt: Rubico Neronensis. Op deze school zou ik volwassenen lesgeven, zowel mannen als vrouwen uit alle delen van het Romeinse rijk. Waar denk je anders dan in Baiae zou ik de school oprichten zodat we een voortreffelijk uitzicht hadden op de blauwe baai en kaap Micene? Boven de ingang van de school zou de tekst Anima Felix Vivas iedereen welkom heten. In de onderliggende gewelven van het schoolgebouw zou ik een sobere badgelegenheid plaatsen want hygiëne is erg belangrijk. De leerlingen zou ik in de ochtenduren vrijmoedig voorlezen uit mijn brieven aan jou Lucillius, en samen zouden we erover van gedachten wisselen. In de middaguren stel ik me dan voor om hen  wandelend rond te leiden langs de  villa’s van Scipio en Vatia, wiens levens voorbeeldig waren. Zonder gezelschap is geluk onmogelijk en al filosoferend zouden we leren hoe te leven en te sterven. Als leraar zou ik sober gekleed zijn, in korte Griekse toga en mijn haren zouden kortgeknipt zijn. Ook de leerlingen zouden zich kleden in korte mantels en dunne beenkleding en sandalen aan hun voeten dragen. We zouden gezamenlijk eten van gezonde maaltijden met vis, schaal en schelpdieren uit de baai, veel groenten en een kleine hoeveelheid brood. Alles met mate want een overmaat aan eetlust loopt uit op vetzucht, daarom moet dit vermeden worden, niet uit oogpunt van zelfbeheersing, maar van gezondheid. De sfeer zou ontspannen zijn want slaven zorgen voor de maaltijden en slaapgelegenheden. Inderdaad, Rubico Neronensis is iets groots wat ik nog ooit had willen bereiken. Wat denk je Lucilius, vind je dit een belachelijk idee? Wie met zichzelf kan lachen is nooit belachelijk.
Hartelijke groeten, Seneca

© jaar 65, Seneca – brief in mei 2019 gevonden door Inostrate in de kelderruimte van hotel Neronensis te Pozzuoli            

Als idee voor een filosofisch tussendoortje vond ik bij een plaatselijke Italiaanse bakker in Pozzuoli een lekker licht zoet knabbelkoekje. Het is gemaakt van een soort brooddeeg (Tarallini geheten) dat uitstekend past bij Seneca’s sobere levensstijl én bij de plaatselijke eetcultuur van Pozzuoli/Putuoli waarin graan, olie, wijn en venkelzaad voorkomen. Je kunt dit nu zelf gaan maken.

venkelknabbels fil kl

venkelzaadkoekjes voor de filosoof Seneca


Wat heb je nodig voor Seneca’s knabbelkoekjes met venkel?

200 gram tarwebloem
50 gram volkorentarwemeel
3 gram zout
1 theelepel gevijzeld venkelzaad
6 gram bakpoeder
30 gram pijnboompitten
30 gram vloeibare honing
50 gram olijfolie
95 gram water en/of witte wijn

De bereiding:

Meng eerst de droge bestanddelen, het meel, de bloe, zout, bakpoeder, venkelzaad en pitten in een kom door elkaar en voeg daarna de honing, olijfolie en het water of de wijn toe en kneed hiervan een soepel deegje.
Verwarm de oven op 175 graden Celsius.
Neem kleine stukjes deeg van 20 gram en maak er dunne rolletjes van van ongeveer 9 centimeter. Sla dit om je vinger en knijp de uiteinden samen zoals bij een tortellini. Leg alle rondjes op een bakplaat met bakpapier en bak ze in 16 minuten goudbruin, ze worden wat donkerder aan de onderkant. Draai de oven uit en laat het knabbelgebak daarna nog twee minuten nagaren en uitdrogen in de afkoelende oven.
De broodkoekjes zijn het lekkerst op de dag van het bakken als ze vers en warm zijn maar je kunt ze ook kort bewaren in een goed afgesloten trommel nadat ze afgekoeld zijn en oppiepen in een koekenpan om ze weer knapperig te maken.
Deze lichtzoete venkelzaadknabbels zijn lekker bij een glaasje wijn of bij een picknick of maaltijdsoep als bijgerecht en bij het lezen van de brieven van Seneca.

Ook gevaarlijk lekker en leuk om te lezen zijn de gifkoekjes voor Seneca gemaakt door Agrippina, de moeder van Nero!

gifkoekjes seneca2 klein

de gifkoekjes voor Seneca

Advertenties

Gifkoekjes voor Seneca van Agrippina – bevat gluten

Dit filosofische recept met een knipoog is geïnspireerd door de filosofiecursus over Seneca bij Rubico waarbij we zijn “Brieven aan Lucillius” lazen. Hierbij werd o.a. de verantwoorde omgang met de eigen sterfelijkheid besproken en de principiële mogelijkheid van zelfdoding. Agrippina, moeder van keizer Nero, heeft in mijn fantasie haar vijand Seneca een recept gestuurd voor een bijzonder gifgroen Egyptisch gebak. Seneca vermoedt niet dat dit wel eens dodelijk kan zijn bij het opeten en bedankt haar voor dit geschenk in onderstaande brief in zijn typerende literaire stijl met veel overpeinzingen.

Seneca groet Iulia Agrippina

Vraag je wat naar mijn mening, Agrippina, de voeding is die jij moet gebruiken? Jouw zwakheid om je te bezondigen aan zoetigheden heeft je omvang doen vergroten en dit bevalt je niet. Ook niet mijn opmerking daarover en dat via het genot de verkeerde neigingen makkelijk binnen sluipen. Dit spijt me. Het lijkt me een goed idee om onze tweestrijd bij te leggen. Het deed mij genoegen dat je me weer een brief schrijft, ga met hen om die je beter kunnen maken. Dat is namelijk een wederkerig proces, mensen leren zelf terwijl ze een ander iets proberen te leren.

Het Egyptische recept wat je meestuurde in je brief laat ik op dit moment bereiden door mijn kok. Je vroeg of hij daarbij alle instructies precies wilde volgen. Ook voor het nuttigen door mijzelf gaf je precieze aanwijzingen. Nauwkeurigheid is iets wat me aanstaat. Het is als met goede boeken lezen, dit moet met aandacht en in alle rust.

Ik herinner mij: een recept is als het proeven aan wat de geest verlicht en stimuleert. De groene lichtgevende vulling van jouw koek is bijzonder en is op smaak gemaakt door een tovermiddel, zeg je.

Hecaton zegt hierover: Ik zal je een tovermiddel voor de liefde geven waar geen drankje, geen kruiden, geen toverspreuk van een heks aan te pas komt: als je bemind wil worden, bemin dan.

De liefde, Agrippina, daarop verheug ik mij niet meer. Deze hartstochtelijke wensen heb ik achter mij gelaten. Op mijn hoge leeftijd, waarbij mijn tanden aan het uitvallen zijn, vind ik andere genoegens. Gezond, sober en zacht eten horen daarbij.

De kok moet volgens jou na de bereiding goed zijn handen reinigen. Ook ik ben van mening dat niets de gezondheid in betere orde brengt dan de goede gewoonte van hygiëne.

Alléén de koek opeten, niet delen met anderen zeg je. De een vat dit zus op, de ander zo. Zelf ben ik van mening dat je de beste maaltijd deelt met mijn vrienden van Rubico, maar daar ik op het moment alleen en teruggetrokken in Campanië leef, zal ik je advies opvolgen.

Rust nemen na het nuttigen van de koek, vervolg je, want bij elke genieting wordt het meest aangename moment daarin opgeschoven naar het einde. Ik ben van oordeel dat in de levensfase waarbij ik al met een been in het graf sta, er nauwelijks behoefte meer is aan genoegens.

De koek is volgens jou gezond en goed voor de stofwisseling, na het eten zal een diepe rust over me neerdalen. Ik zal de uitwerking van de koek op mijn lichaam bestuderen, verder zoek ik graag de rust op.

Vraag je me advies over de voedingswaarde van jouw koek en of die sober genoeg is om jouw omvang te doen slinken? Zo is het goed, Agrippina, een overmaat aan eetlust loopt uit op vetzucht en daarom moet dit vermeden worden, niet uit oogpunt van zelfbeheersing, maar van gezondheid. We moeten onze toevlucht nemen over het nadenken over hoe te veel eten kan worden voorkomen. Door veel te eten wordt de scherpzinnigheid afgestompt.

Overigens vind ik dat je de kracht van je geest kunt beproeven door eens vier of vijf dagen te verblijven in de tuin van Epicurus. Daar neem je genoegen met een minimum aan water en gepelde gerst of gerstebrood. Dan zul je, gestoken in eenvoudige maar schone kleren, tegen jezelf zeggen: Is dit nu zo moeilijk? Na dit verblijf zul je inzien dat je om verzadigd te worden, koeken niet meer nodig hebt. De hortus van Epicurus stilt de honger en lest de dorst met natuurlijke en kosteloze remedie. Intussen zal Epicurus zeggen: Te veel eten is een beetje sterven. Oefen voor de dood. Wie daartoe aanspoort, spoort aan tot het oefenen voor de vrijheid. Wie heeft leren sterven, staat boven het bereik van elke macht.

 

Satis est. Met mij gaat alles goed en ik hoop van u hetzelfde.

gifkoekjes  voor Seneca

gifkoekjes voor Seneca

Gifkoeken van Agrippina voor Seneca, een oefening in het sterven

 Men neme:

100 gram boter
115 gram suiker
½ losgeklopt ei
sinaasappelrasp van 1 sinaasappel
mespunt zout
¼ theelepel curcuma longa
1 lepel poeder van gerstegras
2 gram bakpoeder
100 gram gerstemeel
100 gram speltmeel
50 gram amandelmeel
40 gram citrus medica

 Bereidingsadvies voor de kok van Seneca:

groen gifkoekjesdeeg

groen gifkoekjesdeeg

Meng eerst de boter goed met de curcuma longa, wrijf dit 100 keer goed door. Voeg dan de suiker toe en wrijf dit ook 100 keer door. Voeg dan het ei en de sinaasappelrasp toe en wrijf nogmaals 100 keer. Meng alle droge bestanddelen, behalve de citrus medica!, zeef ze en voeg ze dan toe en meng dit met de hand tot een samenhangende bal.

 

Voeg dan pas de citrus medica toe en meng deze zorgvuldig door het deeg onder het uitspreken van: “venenum abracadabrum”.

Laat dan alles op een koude plek staan en spoel je handen goed af. Verdeel de koek in kleine stukken op een met gerstemeel bestoven tafel en maak er een vorm van naar keuze. Bak de koeken in een warme oven (175 º Clodius) in 15 minuten goudgroen.
Niet voorproeven!

Van deze koeken wordt men niet (meer) dik.

© 2014, Inostrate, kok domus Seneca,